ÇALINAN DİKKAT. ÇOCUKLARDA EKRAN SÜRESİ VE NELER YAPMALIYIZ?

"Tablet olmadan uyuyamıyor." "Telefonu elinden alınca çığlık atıyor." "Saatlerce ekrana bakıyor, biz yokmuşuz gibi."

Bu cümleler size tanıdık geliyorsa, yalnız değilsiniz. Ekran başında geçirilen süre son yıllarda çarpıcı biçimde arttı ve bunun çocukları nasıl etkilediğini merak eden ebeveynlerin sayısı da.

 

 

DİKKATİMİZ NEDEN BU KADAR KOLAY ÇALINIYOR?

Gazeteci Johann Hari, "Çalınan Dikkat" adlı kitabında dikkat sorununu bireysel bir başarısızlık olarak değil, sistematik bir tasarım sorunu olarak ele alır. Hari'ye göre sosyal medya platformları ve dijital uygulamalar, kullanıcıları mümkün olduğunca uzun süre ekranda tutmak için bilinçli olarak tasarlanmıştır. Yani çocuğunuz "irade zayıflığı" yüzünden ekrana yapışmıyor — ekran, ona yapışmak için tasarlanmış.

Bu ayrım önemli. Çünkü sorunu çocuk suçlu değil, ortam düzenlenmeli olarak çerçevelemek, çözüme giden yolu da değiştirir.

 

BAĞIMLILIK MI, YOKSA BAĞLANMA İHTİYACI MI?

 

Çocuklar ekranı çoğunlukla bir şeylerden kaçmak için değil, bir şeylere ulaşmak için kullanır: ödül hissi, sosyal bağlantı, merak, kontrol duygusu.

Oyun terapisti gözüyle baktığımda şunu çok sık görüyorum: Ekrana yoğun bağlanan çocuklar, genellikle başka yollarla bu ihtiyaçlarını karşılamakta güçlük çeken çocuklardır. Bazen gerçek hayattaki oyun fırsatları kısıtlıdır. Bazen ebeveynlerin yoğun iş temposu nedeniyle birlikte geçirdikleri kaliteli zaman azalmıştır. Bazen çocuk, kendini güçlü ve yetkin hissettiği tek alan olarak ekranı görür.

Bu asla ekranı serbest bırakmak gerektiği anlamına gelmiyor. Ama ekranla savaşmadan önce, çocuğun ekranda ne aradığını anlamak çok daha verimli bir başlangıç noktasıdır.

 

PRATİK OLARAK NE YAPABİLİRSİNİZ?

 

→ Kural koymadan önce merak edin

"Bunu kapatacaksın" yerine "Ne oynuyordun, anlat bana" diye başlayın. Çocuğun ekranda ne yaptığını gerçekten anlamak, ilişkiyi güçlendirir ve ekran zamanını birlikte düzenlemeyi kolaylaştırır.

 

Ekranın yerini alabilecek, çocuğun gerçekten ilgi duyduğu alternatifler sunun. Amaç ekranı kötü ilan etmek değil, başka deneyimleri de iyi kılmak.

 

Ortak ekran zamanı (bir film izlemek, bir oyun oynamak) bağımlılık yaratmaz; paylaşım yaratır. Önemli olan çocuğun yalnız, kontrolsüz ve sınırsız geçirdiği ekran zamanıdır.

 

"Tableti kapat" komutu yerine, ekran zamanının nasıl biteceğini önceden planlayın. Şu bölüm bitince kapıyoruz ya da "10 dakika kaldı" uyarısı, ani geçişlerin yarattığı öfkeyi azaltır.

 

NE ZAMAN PROFESYONEL DESTEK ALMALI?

Ekran başında geçirilen süre;

- Uyku düzenini ciddi biçimde bozuyorsa,

- Okul performansını etkiliyorsa,

- Sosyal ilişkilerin tamamen yerini aldıysa,

- Ekran alındığında yoğun öfke, ağlama veya panik görülüyorsa,

bir uzmana başvurmak faydalı olabilir. Bu belirtiler, altta yatan bir kaygı, dikkat güçlüğü veya sosyal bağlanma sorununun işareti olabilir.

 

Son olarak şunu söylemek isterim: Çocuğunuzun ekrana olan ilgisini bir karakter zayıflığı olarak görmeyin. Hem kendinize hem de ona karşı nazik olun. Dijital dünya gerçekten çok çekici ve çok karmaşık ve onu bu dünyada sağlıklı biçimde yönlendirmeye çalışmak, ebeveynlik görevinin belki de en zor parçalarından biri.

 

 

Psk. Dan. Hatice Çağıl Kandemir

Kaynak: Johann Hari, Çalınan Dikkat (Stolen Focus), 2022